Khám trẻ tự kỷ là để hiểu con, không phải để gắn mác cho con.
“Mong ba mẹ hiểu rằng: Kết quả đánh giá chỉ để mình nhận rõ con đang gặp khó khăn ở đâu, con cần được hỗ trợ những gì, và ở nhà ba mẹ cần làm gì để đồng hành cùng con tốt nhất sau này!
Đưa con đi đánh giá nhằm hỗ trợ con một cách tốt nhất, không phải gắn mác cho con. Vì vậy, khi thấy con có những khó khăn, hoặc nghi ngờ con có dấu hiệu tự kỷ, tăng động giảm chú ý, chậm nói… hãy đưa con đi thăm khám và đánh giá, để con được hỗ trợ tốt nhất.”
Cô Trần Thị Ngọc Hạ, Chuyên gia can thiệp sớm, Hoa Nắng
Con gần 2 tuổi nhưng mới nói được rất ít từ, không quay lại khi được gọi tên, thường thích chơi một mình. Càng tìm đọc thông tin trên mạng, ba mẹ càng lo lắng và băn khoăn về việc khám trẻ tự kỷ: có nên đưa con đi khám không, ở Buôn Ma Thuột nên đến đâu, cần chuẩn bị những gì? Bài viết này giúp ba mẹ nắm rõ từng bước: đi đâu, chuẩn bị gì, buổi đánh giá diễn ra thế nào và khám xong nên hỏi gì.
Đưa con đi khám để làm gì? Không phải để gắn mác cho con
Nhiều ba mẹ e ngại đưa con đi khám vì lo con sẽ bị gắn nhãn “tự kỷ”. Cô Hạ nhấn mạnh: tự kỷ, tăng động giảm chú ý không phải là bệnh, vì vậy tuyệt đối không nên gọi là “bệnh” hay nói “kết luận bệnh”. Theo cô, mục đích của việc khám và đánh giá không phải là gắn cho con một cái tên, mà là để biết con đang gặp khó khăn ở đâu, con cần được hỗ trợ những gì, và ở nhà ba mẹ cần làm gì.
Khuyến nghị của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP, 2020) cũng thống nhất với quan điểm này: trẻ chậm phát triển nên được hỗ trợ ngay khi phát hiện, không cần chờ có chẩn đoán tự kỷ.
Khi nào ba mẹ nên đưa con đi khám?
Cô Hạ khuyên: khi thấy con có những khó khăn, hoặc nghi ngờ con có dấu hiệu tự kỷ, tăng động giảm chú ý, chậm nói… thì nên đưa con đi khám, đánh giá sớm, càng sớm càng tốt để con không lỡ giai đoạn vàng can thiệp. Ba mẹ có thể tự đối chiếu các dấu hiệu theo độ tuổi trong bài 12 biểu hiện trẻ tự kỷ ba mẹ nhất định phải lưu ý.
Các mốc sàng lọc nên nhớ
| Nguồn | Mốc |
|---|---|
| Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP, 2020) | Sàng lọc phát triển chung lúc 9, 18 và 30 tháng; sàng lọc riêng tự kỷ lúc 18 và 24 tháng. Tự kỷ có thể được chẩn đoán từ 18 tháng. |
| Bộ Y tế Việt Nam (hướng dẫn khám sức khỏe định kỳ cho trẻ dưới 6 tuổi) | Trẻ dưới 6 tuổi được khám ít nhất mỗi năm một lần; trẻ 16–30 tháng được sàng lọc nguy cơ tự kỷ bằng bộ câu hỏi M-CHAT-R. |
Sàng lọc chỉ cho biết con có nguy cơ hay không, không phải là chẩn đoán. Con có kết quả sàng lọc cần lưu ý thì nên được khám và đánh giá kỹ hơn.
Vì sao đừng chờ? Ở Mỹ, theo báo cáo của CDC năm 2025, tuổi trung vị trẻ được chẩn đoán tự kỷ lần đầu là 47 tháng, gần 4 tuổi. Các nghiên cứu cũng cho thấy từ lúc ba mẹ bắt đầu lo đến lúc con được chẩn đoán thường mất khoảng 14 đến 17 tháng. Chờ đợi không giúp khó khăn của con tự mất đi, mà khiến con bỏ lỡ khoảng thời gian quý giá để được hỗ trợ.
Khám trẻ tự kỷ ở bệnh viện và đánh giá ở trung tâm can thiệp sớm khác nhau thế nào?
| Tiêu chí | Bệnh viện (bác sĩ) | Trung tâm can thiệp sớm |
|---|---|---|
| Nhiệm vụ | Khám, chẩn đoán, đánh giá và đưa ra kết luận | Đánh giá mức độ phát triển của con ở từng lĩnh vực, chỉ ra khó khăn con đang gặp |
| Chẩn đoán, kết luận | Có. Chẩn đoán thuộc chuyên môn của bác sĩ | Không. Trung tâm mô tả khó khăn của con, không đưa ra kết luận |
| Sau buổi khám, đánh giá | Bác sĩ đưa ra kết luận và hướng dẫn bước tiếp theo | Hướng dẫn ba mẹ cách đồng hành với con tại nhà, mỗi bé một cách riêng |
Khám tại bệnh viện và đánh giá tại trung tâm can thiệp sớm bổ trợ cho nhau, không thay thế nhau.
Khám trẻ tự kỷ ở Buôn Ma Thuột: ba mẹ đưa con đi đâu?
- Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên (184 Trần Quý Cáp, Buôn Ma Thuột): ba mẹ đăng ký khám ở Khoa Tâm lý.
- Bệnh viện Nhi Đồng 1, Nhi Đồng 2 (TP. Hồ Chí Minh): ba mẹ có thể đưa con đến khám với bác sĩ chuyên về tâm lý trẻ em; nên đặt lịch trước.
- Trung tâm can thiệp sớm: đánh giá mức độ phát triển và hướng dẫn ba mẹ đồng hành tại nhà. Tại Buôn Ma Thuột, Trung tâm Can thiệp sớm Hoa Nắng có 2 cơ sở: 102/55/4/8 Nguyễn Tất Thành, Phường Tân Lập và 35/10 Nguyễn Khuyến, Phường Buôn Ma Thuột. Ba mẹ có thể đặt lịch trao đổi trước khi đến.
Trước khi đưa con đi khám, ba mẹ cần chuẩn bị gì?
Tự thử thính lực của con tại nhà. Trẻ không quay lại khi được gọi tên đôi khi là do thính lực kém. Cô Hạ hướng dẫn: ba mẹ thử với những âm thanh to, nhỏ (tiếng còi, tiếng vỗ tay, tiếng nói chuyện), ở bên trái, bên phải, ở giữa, xa và gần, thử cả những âm thanh bất chợt. Nếu thấy không ổn, nên đưa con đến bác sĩ đo thính lực bằng máy chuyên dụng để có kết quả chính xác nhất.
Ghi lại những gì con làm được và chưa làm được bằng những ví dụ cụ thể trong sinh hoạt hằng ngày: con nói được bao nhiêu từ, con chơi như thế nào, điều gì khiến con khó chịu. Ba mẹ không cần tự kết luận, chỉ ghi lại đúng những gì quan sát được.
Mang theo giấy tờ, sổ khám của những lần con đã được khám và đánh giá trước đó, kể cả kết quả đánh giá của bác sĩ.
Quay vài đoạn video ba mẹ chơi cùng con bằng những đồ vật đơn giản, hoặc video con chơi một cách tự nhiên ở nhà.
Chọn lúc con khỏe và thoải mái. Cô Hạ dặn: đưa con đi đánh giá lúc sức khỏe con ổn định, không đau ốm, không cáu gắt vì mới ngủ dậy. Lúc đánh giá cần là lúc tinh thần con đang thoải mái.
Buổi khám, đánh giá diễn ra như thế nào?
Ở trung tâm can thiệp sớm, chuyên viên sẽ quan sát và đánh giá mức độ phát triển của con ở từng lĩnh vực, sau đó thông tin cho ba mẹ con đang ở độ tuổi phát triển nào và con đang gặp khó khăn gì.
Theo cô Hạ, ở Hoa Nắng một buổi đánh giá thường kéo dài khoảng 45 đến 60 phút:
- Con có chuyên viên đánh giá riêng, ba mẹ được chuyên gia tư vấn riêng. Con và ba mẹ ngồi ở hai phòng khác nhau.
- Đánh giá xong, chuyên viên đánh giá sẽ đọc báo cáo cho ba mẹ nghe và hướng dẫn một số lưu ý ban đầu cho con.
Khám xong, ba mẹ nên hỏi gì?
Cô Hạ dặn: mỗi bé sẽ có cách hướng dẫn riêng, nên khi được khám, đánh giá xong, ba mẹ nên hỏi: “Với con mình thì mình phải làm gì trong thời gian tới?”
Ngoài câu đó, cô Hạ gợi ý ba mẹ có thể hỏi thêm:
- Với độ tuổi và tình trạng hiện tại của con, ba mẹ nên mua đồ chơi, sách truyện nào phù hợp để chơi cùng con?
- Ba mẹ có được hướng dẫn cách chơi cùng con không?
- Trung tâm cho biết lộ trình học của con như thế nào?
Có kết quả rồi, bước tiếp theo là gì?
Kết quả khám và đánh giá là điểm bắt đầu. Bước tiếp theo là chọn hướng hỗ trợ phù hợp cho con và đồng hành cùng con mỗi ngày ở nhà. Hoa Nắng sẽ chia sẻ trong các bài viết tiếp theo về cách ba mẹ hỗ trợ con tại nhà và đồng hành khi con gặp khó khăn.
Lưu ý: Bài viết giúp ba mẹ biết các bước đưa con đi khám, đánh giá, không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ.
Ba mẹ cần được đánh giá chi tiết, cụ thể hơn? Hãy liên hệ cô Trần Thị Ngọc Hạ, Chuyên gia can thiệp sớm của Hoa Nắng, qua số 0967 829 431 (gọi) hoặc nhắn Zalo.
